|
 Glavna
trgovačka ulica. Istorijski glavna ulica Niša. Nastala je delom
(u početnoj orijentalnoj fazi, 15-17 vek) iz čaršije oko ćuprije
na desnoj i levoj strani Nišave, a zatim, od 18. veka počevši od
raskršća kod Hizr-begove (kasnije Osman-pašina) džamije iz
poljskog puta prema Gorici i Gabrovcu, produžavajući se sa
porastom Niša, i iz veka u vek sve bliže Gorici.
Iz sokaka prema Gorici računajući i deo od Tvrđave do Pašine
džamije, razvila se u 18. veku glavna i ujedno trgovačka ulica
Niša, pod imenom Pokrivena čaršija.
Orijentalna Porivena čaršija brzo je posle oslobođenja od Turaka
počela menjati svoj lik i to u svim pravcima : u pogledu
vlasništva i funkcije (u smislu definitivnog prelaza čaršije u
ruke srpskih, a zatim i jevrejskih trgovaca i zanatlija), u
pogledu kompozicije (širenja i ispravljanja trase), a zatim i u
pogledu arhitekture napuštanje ćepenaka s produženim
nastrešnicama sa orijentacijom na, uglavnom, skromne
patrijahalne dućane po obrascima karakterističnim u drugim
srpskim gradovima.
Glavna ulica je osim toga dobila i novo ime (Obrenovićeva),
zadržavši ga sve do drugog svetskog rata, premda je za sve vreme
u narodu bila poznata kao Glavna čaršija. Na prelazu dva veka
već je dobila nov lik odslikavajući u urbanom, kompozicionom i
arhitektonskom izgledu i izrazu, pre svega, ulogu i moć
zanatlija i trgovaca u Nišu. Od Trga Kralja Milana pa sve do
Saborne crkve, sa obe strane ulice, nizale su se razne zanatske
i trgovačke radnje sa po kojom kafanom (najvažnija je bila
kafana-gostionica "Berlin", preimenovana kasnije u Rajhlov hotel
"Ruski car" - danas bioskop "Vilin Grad", ranije bioskop
"Istra"). Među radnjama bilo je najmanje dvadesetak
kujundžijskih zatim brojnih trgovačkih, menjačnica (držali su ih
Jevreji), berbernica i zanatskih radnji svih vrsta. U ulici se
isticala (na dva sprata) samo apoteka "Okoličanji". Nesto dalje,
prema sabornoj crkvi, bilo je više prostranijih uglednijih kuća
na sprat. Na potezu od Dušanove ulice prema crkvi stajali su sa
desne strane, pored drugih kuća i radnji apoteka "Dubravski",
Kalčina kujundžijska radnja, "Morenina" trgovačka kuća,
"Trgovačka kuća", uvučena u Ćir-Kostin sokak reprezentativna
Hristodulova kuća iz turskog doba i na uglu u hladu granatog
drveta poznata Čohadžićeva kafana na sprat "Marger". U
građevinskom nizu sa leve strane od Dušanove ulice ka crkvi,
nalazile su se pored drugih abadžijska radnja "Braća Aronče",
prodavnice pogrebne opreme, trgovačka kuća Adži-Mikalovih,
prodavnica mekika, kuća kapelnika vojne nuzike Mite "bandiste",
"Sartinova" pekara i sasvim do crkve pitoreskna Krivokapićeva
kuća na sprat sa velikim čardakom.
 Primetnije
promene Obrenovićeva ulica je doživela između dva svetska rata.
Vidljivi oblik i izraz ovih promena ispoljavao se u naglašenoj
koncentraciji bogatijih trgovačkih i zanatskih firmi i radnji.
Posle 1933. godine izgrađeno je nekoliko većih višespratnih
građevina za stanovanje sa radnjama u prizemlju : Andonova,
Igina, Nisimova i druge palate. Ulica je umesto turske kaldrme,
1932. godine dobila kockastu kaldrmu. Pored drugih, na uglu
Pašićeve i glavne ulice, sa zapadne strane, stajala je prizemna
zgrada u kojoj je pre prvog svetskog rata radila "zelena
gimnazija", posle 1918. godine kafana "Srpski kralj", a pred
drugi svetski rat radionica i prodavnica nameštaja Lazara
Tomića. Posle drugog svetskog rata preuređena je u bioskop
"Pionir" i konačno, njenim rušenjem kao i rušenjem susednih
neuglednih zgrada, nastala su na ovom mestu 1968. i 1973. godine
zdanja osiguravajućeg zavoda "Dunav" i robna kuća "Pionir".
Posle drugog svetskog rata Ulica je dobila naziv (Pobede), a od
1976. godine M. Tita. Istovremeno nastupile su krupne sadržajne
promene pre svega na planu vlasništva (društveno vlasništvo),
sadržaja (robne kuće "Pionir", samousluge) i arhitekture
(višespratne stambene zgrade). Ulica Pobede je posle drugog
svetskog rata bila više puta predmet urbanističkog sagledavanja
i rasprava, ali osim pretvaranja ulice u pešačku zonu, nije na
ovom planu napravljen krupniji prodor. Jedno od rešenja koje je
aktuelizirano tokom osme decenije XX veka odnosi se na trgovački
kompleks "Kalča". Ovo rešenje ne sagledava kompleks ul. Pobede u
celini, a zatim nejasno je i ne sagledava ulogu i značaj
revitalizacije etnografskog prostora starog Niša oko Kopitareve
(kazandžijske) ulice na istočnoj strani Ulice Pobede.
ENCIKLOPEDIJA NIŠA, Gradina , 1995. god. |
