|
Pripada najstarijim i najvrednijim kulturnim spomenicima i jedan
od najprepoznatljivijih simbola Niša. Preteču Tvrđave na
današnjem mestu predstavlja logor rimskih legionara, a pre toga
je možda ovde egzistiralo naselje Kelta.
Dolaskom Slovena na tle Niša, prestaje
antičko počinje srednjevekovno doba. Neposrednih izvora o
slovenskom osvajanju Niša nema. Tek od X veka na osnovu spisa se
može zaključiti da niško utvrđenje poseduje karakteristike
srednjevekovne tvrđave. Osim pisanih izvora niška Tvrđava je
predstavljena na jednoj vojnoj karti Balkanskog poluostrva iz
prve polovine XV veka. Ostaci srednjevekovnog zida niške Tvrđave,
potvrđeni su novijim iskopavanjima.
Turskim osvajanjem grada Niša u XV veku, Tvrđava je ulazila u
sastav državnih građevina koje su služile sultanu. Početne
radove na Tvrđavi, Turci su izgleda preduzeli 1660 godine.
Čelebija je iste godine zapisao da je "gradska tvrđava sagrađena
od kamena usred šehera kao kakav han". Marta 1689. godine
neposredno pred austrijskim osvajanjem grada, Turci su Niš
utvrdili zemljanim utvrđenjem sa palisadom i jarkom. Osvojivši
Niš Austrijanci su 1690. godine na ostacima srednjevekovnog
utvrđenja, sagradili dva jaka bastiona po projektu italijanskog
inženjera Peronija, nazvavši ix car Leopold i carica Leonora.
Početkom XVII veka posle povlačenja Austrijanaca iz Niša, izdata
je sultanova povelja o utvrđenju ovog grada. Urađen je i plan
utvrđenja koji su načinili braća Mehmed-aga i Mustafa-aga, koji
su došli iz Sofije. Radovi su započeti ali ne i dovršeni.
Gubitkom Beograda 1717. godine u austro-turskom ratu, sedište
pašaluka je premešteno u Niš. Za smeštaj vojske izgrađeno je
1718. godine novo utvrđenje Hisar, za razliku od projekta Hisar
je bio većih dimenzija i imao je oblik trougla.
Današnja niška Tvrđava podignuta je tek na izgrađenom Hisaru.
Nepunih šest meseci od završetka radova na Hisaru, sultanovom
poveljom od 19 februara 1719. godine odlučeno je da se u Nišu
izgradi jaka tvrđava. Radovi su otpočeli u proleće iste godine
po projektu pomenute braće, turskih lagunaša. Bilo je predviđeno
da se objekat završi za tri godine. Angažovano je 40
carigradskih kamenorezaca a bedem je zidalo 400 zidara. Kamen se
vadio iz kamenoloma kod Huma, Kamenicei i Niške Banje.
Tvrđava je građena po ustaljenim
sistemima bastione trase. Poligonalnog je oblika sa sedam
nejednakih strana. Ulazni deo je spušten sasvim uz most, a
istočni i zapadni bedem pružaju se pod uglom udaljavajući se od
Nišave. Oba ova bedema, završavaju se snažnim bastionima.
Severozapadni deo bedema prema gradskom polju, polukružnog je
oblika prelomljenog sa četiri veća bastiona. Ukupna površina
kamenih blokova uzidanih u bedem iznosi 321.328 m2, visina
bedema je 8 m, prosečna širina 3 m, dok je ukupna dužina 2.100
m.
Bedemi Tvrđave zajedno sa još
neistraženim ostacima ranijih epoha, čine značajan spomenik
kulture stavljen pod zaštitu zakona maja 1948. godine, a 1979.
godine Tvrđava je proglašena kulturnim dobrom od velikog značaja.
ENCIKLOPEDIJA NIŠA, Gradina , 1995. god. |
